نوع و گستردگی اعتراضهای دیماه ۱۴۰۴ و حجم خشونتی که حکومت برای سرکوب آن به کار برد کمسابقه بود، تا حدی که میتواند تاریخ سیاسی–اجتماعی ایران را به «پیش» و «پس» از خود تقسیم کند.
خشونتهای مرگبار سیاسی برخاسته از رفتار حکومت در برابر معترضان، بحثهایی چون شیوهٔ حکمرانی، مشروعیت و رابطهٔ مردم و حکومت را پررنگتر کرده است.
تا کنون حکومت در ارائه روایت رسمی و آمار جانباختگان ناکام بوده است. و حالا بیش از هر زمانی برای روشنشدن ابعاد این ماجرا به یک روایت بیطرف نیاز است.
در برنامهٔ رادیویی «پاراگراف اول»، حمید آصفی تحلیلگر امور سیاسی از تهران و محمدصادق جوادیحصار سخنگوی حزب اعتماد ملی از مشهد دو خوانش متفاوت از اعتراضهای دیماه و پیامدهای آن ارائه میدهند.
Your browser doesn’t support HTML5
پاراگراف اول: حافظهٔ اعتراض در برابر حافظهٔ ترس
حمید آصفی میگوید این اعتراضها با حضور «اقشار متفاوت و متکثر» در خیابانها و از نظر ابعاد کمی و گسترهٔ جغرافیایی، سرکوب بیرحمانه و جنایتبار «بیسابقه» بوده است.
این تحلیلگر با یادآوری جنگ ۱۲روزهٔ اسرائیل علیه ایران، بر این باور است که رفتارهای راهکنشی(تاکتیکی) حکومت پس از آن رویداد، در نهایت به تنظیمات کارخانه بازگشت. به گفتهٔ آصفی، برخوردهای ۱۸ و ۱۹ دی نه از سر دستپاچگی بلکه برای حافظهسازی صورت گرفت.
او میگوید جامعه حافظهٔ اعتراض دارد و حکومت میخواهد حافظهٔ ترس بسازد.
اما محمد صادق جوادیحصار، فعال سیاسی اصلاحطلب، با اشاره به موضع بخشی از اصلاحطلبان، گفت آنان مادامی که اختلاف بر سر مسائل داخلی است کنار مردم هستند، اما آنجا که به گفتهٔ او مداخلهٔ خارجی، دعوت به درگیری و اتفاقات ناگوار رخ میدهد، باید تفکیک قائل شد.
حمید آصفی گفتههای آقای جوادیحصار را رد کرده و میپرسد اگر اینهمه نیروی نفوذی وجود دارد، چرا دستگاه امنیتی فقط فعالان مدنی را بازداشت میکند.
او با تأکید بر تشکیل یک کمیته حقیقتیاب مستقل، میگوید تا زمانی که راستیآزمایی مستقل نباشد، حکومت متهم اصلی است.
حمید آصفی در برابر، حکومت را باعث و بانی اتفاقات اخیر دانسته و میگوید حق اعتراض قانونی داده نمیشود و نهاد میانجی نابود شده، جامعه بیپناه میشود، این وضعیت مجوز کشتار نمیدهد.
این تحلیلگر سیاسی، ریشهٔ اصلی وضعیت کنونی را گروگان بودن کشور در سیاست خارجی دانسته و میگوید تا این سیاست تغییر نکند، «هیچ تحول جدی» رخ نخواهد داد.
در مقابل، محمد صادق جوادیحصار با اشاره به نقش آمریکا در فشار اقتصادی، تحریمها را زمینهساز وضعیت کنونی دانست و تأکید کرد ایران هم خطاهایی داشته است.
با وجود این، حمید آصفی میگوید اگر حکمرانی داخلی درست باشد، تحریک خارجی اثر ندارد.